Κώστας Μαϊστρέλης

Δύο μεγέθη μπορεί να μετριούνται με την ίδια μονάδα και να μην είναι το ίδιο πράγμα. Η μονάδα φανερώνει τη διάσταση ενός μεγέθους, όχι το είδος του· γι’ αυτό μια διαστατική ανάλυση που «βγαίνει» δεν εγγυάται ότι συγκρίνουμε ή προσθέτουμε ομοειδή μεγέθη.

Διάσταση και είδος μεγέθους

Το Διεθνές Λεξιλόγιο Μετρολογίας (VIM) διακρίνει τη διάσταση (quantity dimension) από το είδος μεγέθους (kind of quantity).

Η διάσταση λέει πώς εξαρτάται ένα μέγεθος από τα βασικά μεγέθη του συστήματος: για παράδειγμα, η ενέργεια έχει διάσταση \(\mathsf{M\,L^{2}\,T^{-2}}\). Το είδος μεγέθους είναι η φυσική έννοια που μετράμε και, άρα, ποια μεγέθη επιτρέπεται να συγκρίνουμε μεταξύ τους.

Διάκριση φωνημάτων και αλλοφώνων

• Δύο ή περισσότεροι φθόγγοι αποτελούν ελεύθερες παραλλαγές (ελεύθερα αλλόφωνα) του ίδιου φωνήματος, όταν εμφανίζονται στο ίδιο φωνητικό περιβάλλον και ο ένας μπορεί να αντικαταστήσει τον άλλο χωρίς να αλλάζει η σημασία της λέξης.
• Αντίθετα, δύο ή περισσότεροι φθόγγοι είναι διαφορετικά φωνήματα όταν, στο ίδιο φωνητικό περιβάλλον, η αντικατάσταση του ενός από τον άλλο επιφέρει αλλαγή στη σημασία της λέξης.

Ένα απλό ελάχιστο ζεύγος είναι οι λέξεις πόνος [ˈponos] και τόνος [ˈtonos]. Έχουν ίδιο φωνητικό περιβάλλον και ίδιο τόνο, αλλά η αλλαγή [p] → [t] αλλάζει τη σημασία. Συνεπώς, τα /p/ και /t/ είναι διαφορετικά φωνήματα της Νέας Ελληνικής.

Το θεώρημα της Νέτερ (Noether) είναι σημαντικό όχι μόνο για τη φυσική αλλά και για την οντολογική εικόνα που αυτή προτείνει. Αν η Λαγκρανζιανή μηχανική¹ περιγράφει τον κόσμο και η δράση ενός συστήματος έχει τις κατάλληλες συμμετρίες, τότε η ενέργεια, η γραμμική ορμή και η στροφορμή δεν είναι ανεξάρτητες πρωταρχικές οντότητες: ορίζονται μέσω της σχέσης τους με τον χρόνο, τον χώρο και τις περιστροφές. Η σύνδεση αυτή κάνει ελκυστική την ιδέα ότι το θεμελιώδες δεν είναι μόνο τα επιμέρους πράγματα αλλά και η δομή των σχέσεών τους, μια σκέψη συγγενική με τον δομικό ρεαλισμό, χωρίς βέβαια το θεώρημα από μόνο του να τον αποδεικνύει.

Μια σύντομη ανάγνωση των στοιχείων για την πανδημία COVID-19 στην Ελλάδα, έως την 1η Ιουλίου 2022.

Στις 26 Φεβρουαρίου 2020 καταγράφηκε το πρώτο επιβεβαιωμένο κρούσμα COVID-19 στην Ελλάδα. Λίγες ημέρες αργότερα, η πανδημία έγινε η μεγάλη δοκιμασία για τη δημόσια υγεία και το σύστημα περίθαλψης της χώρας.

Στατιστικά στοιχεία για την εξέλιξη της πανδημίας COVID-19 στην Ελλάδα και σύγκριση με άλλες χώρες.

Στις συγκρίσεις μεταξύ χωρών, τα στατιστικά μεγέθη εκφράζονται ως ποσοστά του συνολικού πληθυσμού κάθε χώρας και όχι ως απόλυτοι αριθμοί.
Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει πιο ουσιαστικές συγκρίσεις, καθώς οι απόλυτοι αριθμοί χωρών με διαφορετικό πληθυσμό δεν είναι άμεσα συγκρίσιμοι μεταξύ τους.

Η λέξη μπάνιο, με τη σημερινή σημασία του χώρου ή δωματίου όπου πλενόμαστε, έχει μια ενδιαφέρουσα ετυμολογική διαδρομή.

Θεωρείται αντιδάνειο: στα νέα ελληνικά ήρθε από το ιταλικό bagno, το οποίο ανάγεται στο λατινικό balneum. Η λατινική λέξη, με τη σειρά της, προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό βαλανεῖον, που σήμαινε τον χώρο των λουτρών.

Το βαλανεῖον φαίνεται να σχετίζεται με το βαλανεύς, δηλαδή τον άνθρωπο του λουτρού, τον λουτράρη ή λουτροκόμο. Η ετυμολογία του όμως δεν είναι απολύτως ασφαλής. Έχει προταθεί σύνδεση με τη βάλανο, αλλά η σχέση αυτή παραμένει αμφισβητούμενη.

Μια σειρά μαθημάτων (R Markdown) που χτίζεται βήμα-βήμα: πρώτα η έννοια της παραγώγου ως ρυθμού μεταβολής, μετά η εκθετική αύξηση πληθυσμού μέσω διαφορικής εξίσωσης, και τέλος η λογιστική εξίσωση όταν ο χώρος και οι πόροι βάζουν όρια. Διαβάζονται με τη σειρά.